مو چيست و چگونه پديد مي آيد ؟
طبق نظر شيخ الريس ابو علي سينا مو ماده بخار دودي شکل در سوراخ ريز پوست منعقد مي شود و مواد امدادي از بدن به آن مي رسد و موي از آن مي رويد .بويژه اگر رطوبت داخل بدن نه آبي باشد نه گلي ، بلکه رطوبت لزج باشد ، مو را بهتر مي روياند و دير ميريزد . حکايتش همان حکايت دختان چرب است که برگ ريزان ندارند . ليکن در اينجا ميخواهيم آرايش متعلق به مو راشرح دهيم . چگونه گوهر مو ي را تقويت کنيم که برويد يا ريزش مو را علاج کنيم ؟ مو را چگونه بيشتر از آن کنيم که هست يا نازکي بر لازم آن را چگونه کلفت نماييم ؟
از ميا نرفتم مو
اگر مو ميريزد يا تنک و کم پشت مي شود سبب هاي متعدد مي تواند در آن دست داشته باشند
سبب در ماده رويش مو است .
سبب جاي است که مو در آن مي رويد .
سب اول که گفتيم در ماده رويش مو است چند جهت دارد .
1 – چيزي سب شده است که ماده رويش مو نمو نکند ، کم شود و يا بکلي از اثر بيافتد ، و زير فشار پوشش رستنگاه مو قرار بگيرد .
2- سبب چيزي است که مزاج ستنگاه مو را تغيير داده و مزاج طبيعي خارج کرده است .شايد سبب از زير فشار پوشش قرار گرفتن و نغيير مزاج رستنگاه مو نيست اما گوهر آفرينش مو خود به خود کم و اندک است . يعني بخار دودي که ياد شد . مثلا در کودکان و در زنان بسيار کم است ، زيرا به حد زياد بخار تر و مرطوب دارد و اين بخار کمتر به بخار دودي تبديل مي شود . و مي دانيم که بخار نسبتا خشک سبب رويش مو مي شود ، از اين رو در کودکان و زنان موي ريش نميرويد .
ماده بخار دودي – که گوهر آفرينش مو است – بوده و از بين رفته است ، که انرا سبب روي آور از خارج بدن تعبير کرديم . منظور مثلا بيماريست . کساني که مدتها بر بستر بيماري بيماري سخت بوده اند و از بيماري شفا ميابند ، اما موي سر را از دست يا کم شده است . سبب در اين حالت بدون غذا ماندن مو است . مو همان حکايت گياه را دارد اگر آبياري نشود و ماده تغذيه را دريافت نکند ميخشکد و ميريزد و دوباره سر بر نمي آورد . مثال ديگر انکه مرد يا پسر بچه اي هست که مو دارد يا استعداد مو درآوردن در رخسار دارد ، او را اخته مي کنند يا موي ريش و سيبيلش نمي رويد اگر بچه باشد يا اکثرا کوثه شده و اگر مو درآورده باشد . چرا ؟زيرا از اثر اخته شدن بدنشان بلغمي و سرد مزاج مي شود و با مزاج بدن زنان که تر و سرد مزاج هستند شباهت پيدا ميکنند . و از آن سو آب پشت در آنها تکوين ميابد ولي مطرف ندارد و در نتيجه بر هم انباشته مي گردد و سرد مي شود . اين سرد مز اجين به اندامان بسيار ارزنده بدن سرايت مي کند و آنها نيز سرد ميشوند و از سردي زياد رطوبت هاي بدن چنان که لازم است و بايد که براي تحويل شدن به ماده بخار دودي و روياندن موي تحليل بيرونند تحليل نميرويد از رطوبتي بودن زياد شان نمي کاهد و آنچه احيانا تحليل مي رود از آنجا که بسيار کم مايه است در سوراخهاي پوست نمي ماند و اگر بماند چندان نيست که بتواند گوهر رويش مو گردد . اين حالت نسبت به موي سر براي کساني رخ ميدهد که امامه بزرگ و سنگين به طور دائم بر سر دارنند رطوبت داخل آن سامانه منافذ تحليل رفتن و بخار دودي تبديل شدن را نميابد ، ناچار ميبينيد سرشان مو ندارد يا کم دارد يا بوده و ريخته است .
يکي ديگر از سبب هاي نماندن مو در طبيعت نهفته است ، طبيعت به حالتي در امده است که به رويش مو و آفريدن گوهر مو نمي تواند کمک برساند . که اين حالت چند جهت دارد مثلا در مورد سر طاس .
1- ماده رويندن مو کم شده است و چندان نيست که موي از ان برويد .
2 - مغز از ديواره کاسه سر دور شده و پايين تر از آن قار گرفته و اين فاصله تا حدي است که مغز نتواند مستقيما غذاي موي را چنانچه شايد و بايد به همسايه خود برساند و آن هم به نوبه خود موي را بروياند .
يکي ديگر از سبب هاي کم شدن يا نماندن مو در خود جايگاه رويش مو نهفته است ، که آن هم سه صورت احتمالي دارد .
1 – جايگاه در حالتي است که ماده گوهر آفرينش بدن افرينش بدان نميرسد و در ان نفوذ نمي کند .
2– ماده گوهر رويش مو به جايگاه سزاوارش نفوذ مي کند اما درآنجا نگهداي نميشود و دفع ميگردد .
3 – گوهر ماده رويش مو به جايگاه لازم ميرسد و باقي ميماند اما فاسد مي شود و موي از ان نمرويد .
حالت اول که گفتيم گوهر رويش مو به جايگاه لازم نميرسد وقتي است که سوراخهاي ريز پوست مسدود شوند
چرا مسدود ميشوند ؟
الف . ماده رطوبتي تحليل رفته از بدن که بايد قسمتي از آن بخشکد و به بخار دودي تبديل شود تا گوهر آفرينش موي گردد زياد از حد لازم خشکيده و بسيار لزج شده و به جاي اينکه به داخل مسام نفوذ کند و در زير پوست جاي خود را در يابد به دهانه سوراخ مي چسبد و مسدودش ميکند و سر طاسي را به ارمغان مي آورد . که اين حالت زود خشک شدن و يا زود تر خشک شدن در کساني دارايي مزاج گرم بيشتر است ، اشخاص گرم مزاج که امادگي سر طاس شدن دارنند موي بدن و بويژه موي سينه شان زياد است . کار حرارت مزاج است که از بالا مي خشکاند و در پايين تر مي روياند . اين نوع از گرم مزاجان سر طاس موي سرشان اکثرا به آساني از بيخ بر مي آيد و کنده مي شود و موهاي که در برچيدن سرسخت هستند در اقليت قرار دارنند .
ب . شايد سابقا زخم چرکين در سر بوده و اثراتي از خود به جا گذاشته است ماده گوهر رويش مو از اين اثر عبور نمي کند وبه بالا مي چسبد و سوراخهاي ريز پوست را مسدود مي گرداند که حالت کچلي ( کل شدن ) از اين قبيل است .
در حالت دوم گوهر اتريش مو به جايگاه مخصوص مي رسد اما نميتواند باقي بماند و بيرون مي آيد و فرصت موي ساختن نميابد زيرا :
الف . گشادي بيشتر از حد لازم سوراخهاي ريز پوست و تخلخل بيش از حد لازم پوست استعداد در خود نگه داشتن ماده گوهر مو را از آن گرفته است . کساني را که ببيني کوسه هستند و موي ريششان اصلا نيست يا هست و تنک و کم و لکه لکه به همين درد مبتلا هستند . اين اشخاص که پوست متخلخل و سوراخ گشاد دارند بقيه موهاي بندنشان نازک و باريک است و به آساني برکنده مي شوند
ب . سوراخهاي ريز پوست تنگ تر از حد لازم و طبيعي است که حالت را در سالخردگان که دورهاي پاياني عمر را مي گذراند مشاهده مي کنيد . رطوبت مزاج کافي داشته اند و از اثر پير شدن در کهن سالي به خشک مزاجي مبتلا گرديده اند . در نتبجه حرارت بدن کم شده است و خشکي مزاج سوراخ ريز پوست را ترنجانيده است و منفذي نمانده که مو از آن سر برآورد يا بسيار تنک شده . بنابراين يا مو نيست و يا اگر هست بسيار نازک .
حالت سوم که گفتيم ماده گوهر مو به جايگاه مخصوص مي رسد باقي ميماند اما فاسد مي شود چندين سبب دارد .
الف . خلت بد جنس و پليد در جايگاه رويش مو کمين کرده و همين که گوهر مو با وي برخورد کرد تباه و فاسد مي شود چنانکه در بيماريهاي داءالحيه ( درد مار يا ريزش مو و پوسته انداختن ) و داءالثعلب ( درد روباه يا ريزش موي بدون پوسته اندازي موليسک ) ديده مي شود
ب . قرحه يا زخمهاي بد خيم خوره اي سبب فاسد شدن گوهر آفرينش موي مي شوند چنانکه در بعضي از حالات کچلي مشاهده مي گردد .
سر طاسي بسيار ثعب العلاج است هر چند احتمال دارد که وقتي هنوز شروع نشده يا شروع شده و زود به معالجه اش بپردازنند و به تاخير نيافتد بتوان از ان پيشگيري کرد .
بقراط حکيم مي فرمايد ( کسي سرش طاس شده بود به بيماري پاغر مبتلا شد و موي بر جاي طاس شده باز رويد )
ساختمان مو و پوست سر
پوست سر دارای همان ساختمان کلی پوست سایر نقاط بدن است ولی چند خصوصیت منحصر به فرد را در پوست سر نسبت به پوست کل بدن مشاهده می کنیم.
1- تعداد زیادی فولیکول های مو و ضخیم بودن آن
2- تراکم بسیار زیاد غدد چربی و اندازه بزرگتر این غدد نسبت به سایر نقاط بدن
3- تراکم بسیار زیاد غدد عروق و اندازه بزرگتر این غدد نسبت به سایر نقاط بدن
4- شبکه متراکم و به هم پیوسته عروقی که تغذیه و حیات مو های سر را به عهده داشته و برای ادامه حیات مو ها ضروری است.
5- شبکه به هم پیوسته و متراکم عصبی که هم شامل اعصاب حسی بوده وهم شامل اعصاب حرکتی که حرکت ماهیچه های موجود در زیر پوست را باعث می شود.
ساختمان مو و ضمائم آن
الف: تار مو : هر تار مو از یک ماده شاخی شده به نام کراتین تشکیل شده است که نوعی پروتئین فیبری می باشد که نوع این پروتئین در نژاد ها و انواع مختلف متفاوت است و شکل ها و رنگ های متفاوتی به خود می گیرد که شامل : راست و صاف ، موجدار ، مجعد و فرخورده ، بلوند و بلوطی و مشکی . حتی در نژاد های مختلف مو ها قطر ها و سطح مقطه های متفاوتی دارند که از کمترین قطر مو ها در کمترین قطر مو ها در مو های بلوند که حدوداً 60 میکرون تا مو های سیاه با قطر 115 میکرون متغیر است.
هر سانتی متر 10 میلی متر و هر میلی متر هزار میکرون است.
آیا می دانستید که نظر استحکام ، مو خیلی محکم است و هر تار مو بستگی به قطر آن می تواند وزنی بین 60 تا 120 گرم تحمل کند و اگر کلیه مو های سر را با هم محاسبه کنیم ، مجموعه مو های سر می تواند وزنی حدود 6 تا 12 تن را متحمل کند.
ب: فولیکول مو:
فولیکول مو عضو بسیار کوچکی از پوست است که مانند انگشتی که درون دستکشی وارونه قرار گرفته باشد و در حقیقت پوست یک لباسی محافظ مو بوده و ضمائم آن را در بر گرفته است.
ج: غده چربی:
به صورت کیسه ای خوشه مانند که از کیسه های کوچکتری تشکیل شده است و توسط کانال های ریزی به هم متصلند و مسئول ترشح چربی می باشد ، که این چربی در مجرای فولیکول مو ترشح شده باعث چرب شدن تار مو شده و باعث حفظ رطوبت مو شده و درخشندگی و شفافیت و نرمی به مو می دهد درغیر این صورت مو شکننده و کدر خواهد بود. درمقابل ترشح زیاد غدد چربی هم باعث چرب شدن بیش از حد موها شده واکسیژن رسانی و خون رسانی به مو را مختل کرده باعث صدمه به مو ها می شود. بنابراین فعالیت موزون و متناسب غدد چربی برای سلامت مو ها ضروری است که آن هم بستگی شدید و نزدیک با رژیم غذایی و رعایت اصول بهداشتی دارد.
د : غدد عرق
که بعد از ترشح عرق مستقیماً از روزنه هایی از سوراخی که مو را از آن بیرون زده است خارج می شود.
ه : ریشه مو:
هر تار مویی که شما می بینید ساقه بیرونی مو را تشکیل می دهد که سلول های مرده شاخی تشکیل شده است و قسمتی که در عمق پوست قرار می گیرد بخش زنده مو محسوب می شود که به آن پیاز مو گفته می شود که معمولا ناحیه سفید رنگی را تشکیل می دهد و به آن پاپی می گویند. پاپی پیاز مو بخش زنده مو را تشکیل می دهد که عروق خونی و اعصاب به این ناحیه متصل می شود.
فیزیولوژی مو
1- مرحله آناژن:
خانه 
